Spis treści:
1. Dlaczego BHB we krwi jest tak ważnym wskaźnikiem?
2. BHB we krwi czy badanie mleka i moczu?
3. Badania potwierdzają skuteczność pomiaru BHB we krwi
4. Dlaczego wynik liczbowy jest lepszy od oceny koloru paska?
5. Krew, mleko czy mocz – którą metodę wybrać?
6. Podsumowanie
Dlaczego BHB we krwi jest tak ważnym wskaźnikiem?
Wyjaśnienie definicji:
Ketoza u krów – zaburzenie metaboliczne związane ze zwiększonym stężeniem ciał ketonowych w organizmie. Więcej o przyczynach, objawach, leczeniu i zapobieganiu ketozie opisaliśmy w naszym artykule „Ketoza u krów – objawy, leczenie i skuteczne zapobieganie”.
Ketoza subkliniczna – forma ketozy, która może rozwijać się bez wyraźnych objawów widocznych podczas codziennej obserwacji krowy. Dlatego jej wykrycie wymaga odpowiedniego badania.
BHB (beta-hydroksymaślan) – jedno z głównych ciał ketonowych, którego stężenie można oznaczyć we krwi krowy. To właśnie pomiar BHB we krwi stanowi podstawę wielu badań dotyczących diagnostyki ketozy u bydła.
W okresie ujemnego bilansu energetycznego organizm krowy zaczyna wykorzystywać rezerwy tłuszczowe. Jednym ze skutków tego procesu jest wzrost poziomu ciał ketonowych, w tym beta-hydroksymaślanu (BHB).
Stężenie BHB można oznaczyć ilościowo we krwi i przedstawić jako konkretną wartość w jednostce mmol/l. Dzięki temu hodowca nie otrzymuje tylko informacji, czy wynik jest ujemny lub dodatni. Widzi dokładny poziom BHB u badanej krowy.
Taki wynik można zapisać i porównywać z kolejnymi pomiarami. Ułatwia to również obserwowanie sytuacji metabolicznej większej grupy krów.
W badaniach nad ketozą subkliniczną często stosuje się wartości około 1,2–1,4 mmol/l BHB jako progi podwyższonego stężenia. Dokładny próg zależy jednak od przyjętego protokołu diagnostycznego.
BHB we krwi czy badanie mleka i moczu?
BHB można oznaczać we krwi, mleku lub moczu. Poszczególne metody nie dają jednak takich samych wyników, szczególnie przy wykrywaniu ketozy subklinicznej.
Pokazuje to badanie Faruka i wsp. z 2020 roku, w którym przebadano 102 krowy we wczesnej laktacji. Wyniki testów mleka i moczu porównano z ilościowym pomiarem BHB we krwi. Przy ketozie subklinicznej zgodność wynosiła 43%, 72% i 63% dla trzech testów mleka oraz 64% dla testu moczu.
Oznacza to, że część przypadków mogła zostać niewykryta przez testy mleka lub moczu. Dla przykładu, przy jednym z testów mleka badanie nie wykryło 19 z 27 przypadków ketozy subklinicznej wskazanych przez pomiar BHB we krwi. Przy ketozie klinicznej (czyli takiej, w której widać już objawy) zgodność była znacznie wyższa i wynosiła 85–91%.
Podsumowując. Jeżeli celem jest wczesne wykrywanie ketozy subklinicznej, wyniki tego badania przemawiają więc za ilościowym oznaczaniem BHB we krwi.
Badania potwierdzają skuteczność pomiaru BHB we krwi
Wartość pomiaru BHB we krwi potwierdzają również badania terenowe. Iwersen i wsp. porównali przenośny elektroniczny miernik BHB z laboratoryjnym oznaczeniem BHB w surowicy oraz z testami wykonywanymi z mleka i moczu. Najwyższą zgodność z wynikiem laboratoryjnym uzyskano dla pomiaru z pełnej krwi, a współczynnik korelacji wyniósł 0,95.
W badaniu terenowym przeanalizowano 926 próbek krwi pobranych w 35 praktykach weterynaryjnych. Przy progu BHB wynoszącym 1,4 mmol/l miernik osiągnął 96% czułości i 97% swoistości (zdolności testu do wskazywania zdrowych krów). Autorzy uznali przenośny pomiar BHB z pełnej krwi za praktyczne narzędzie do wykrywania ketozy subklinicznej.
Co oznacza 96% czułości w praktyce? Jeżeli w grupie 25 krów wszystkie rzeczywiście mają podwyższone BHB, metoda o czułości 96% wykryłaby średnio około 24 przypadków. W przypadku kontroli krów we wczesnej laktacji ma to duże znaczenie.
Podobne wnioski przyniosło badanie Carrier i wsp. z 2004 roku. Naukowcy przeanalizowali 859 zestawów próbek od 545 krów i porównali wyniki testów z oznaczeniem BHB w surowicy. Jeden z testów wykrywających acetooctan w mleku osiągnął 99% swoistości, ale tylko 41% czułości.
W tym samym badaniu test moczu osiągnął przy jednym z progów 78% czułości i 96% swoistości, a test BHB w mleku około 73% czułości i 96% swoistości. Oznacza to, że część krów z podwyższonym poziomem ciał ketonowych mogła otrzymać wynik ujemny.
Dlaczego wynik liczbowy jest lepszy od oceny koloru paska?
W przypadku testów paskowych trzeba porównać kolor paska ze skalą na opakowaniu. Wynik jest wtedy określany jako np. ujemny, słabo dodatni lub dodatni. Trudniej na tej podstawie dokładnie porównać wyniki kolejnych badań.
Badanie BHB we krwi daje konkretny wynik liczbowy, np. 0,7, 1,1, 1,4, 2,0 czy 3,2 mmol/l.
Hodowca może zapisać taki wynik i sprawdzić, jak zmienia się poziom BHB u danej krowy. Może też obserwować, ile krów w stadzie ma podwyższony poziom BHB.
To ułatwia regularną kontrolę krów, szczególnie w większych stadach.
Krew, mleko czy mocz – którą metodę wybrać?
Test mleka lub moczu może być pomocny przy rozpoznawaniu bardziej zaawansowanej ketozy. Jeśli jednak celem jest wczesne wykrywanie ketozy subklinicznej, większą wartość ma ilościowy pomiar BHB we krwi. Dlatego przy regularnej kontroli krów we wczesnej laktacji warto oprzeć monitoring przede wszystkim na tej metodzie.
Pomiar BHB we krwi można wykonać bezpośrednio w gospodarstwie za pomocą SANcheck ABEL Vet GK. Urządzenie wykonuje pomiar z pełnej krwi. Zakres pomiarowy dla ketonów wynosi 0,1–8,0 mmol/l, a wynik jest dostępny po około 10 sekundach. SANcheck pozwala również zapisywać wcześniejsze wyniki.
Dzięki temu hodowca może szybko sprawdzić poziom BHB i zachować wyniki do późniejszego porównania.
Najważniejsze jest jednak nie tylko to, jak szybko wykonujemy badanie, ale przede wszystkim to, co mierzymy. W przypadku SANcheck jest to poziom ketonów we krwi, przedstawiony jako konkretny wynik w mmol/l.
Podsumowanie – dlaczego warto badać BHB we krwi?
- Ketoza subkliniczna może rozwijać się bez widocznych objawów, dlatego sama obserwacja krowy nie zawsze wystarcza.
- Pomiar BHB we krwi daje konkretny wynik liczbowy, który można zapisywać i porównywać podczas kolejnych badań.
- Badania pokazują, że pomiar BHB we krwi może skutecznie wykrywać podwyższone stężenie ciał ketonowych. W badaniu Iwersena i wsp. uzyskano 96% czułości i 97% swoistości przy progu 1,4 mmol/l.
- Testy mleka i moczu mogą być pomocne, ale ich przydatność przy wykrywaniu ketozy subklinicznej jest mniejsza.
- Dlatego w przypadku wczesnego monitorowania krów warto oprzeć kontrolę przede wszystkim na ilościowym pomiarze BHB we krwi.
Literatura:
- Iwersen M., Falkenberg U., Voigtsberger R., Forderung D., Heuwieser W. (2009). Evaluation of an electronic cowside test to detect subclinical ketosis in dairy cows. Journal of Dairy Science, 92(6), 2618–2624.
- Faruk M.S.A., Park B., Ha S., Lee S., Mamuad L.L., Cho Y. (2020). Comparative study on different field tests of ketosis using blood, milk, and urine in dairy cattle. Veterinární medicína, 65(5), 199–206.
- Carrier J., Stewart S., Godden S., Fetrow J., Rapnicki P. (2004). Evaluation and use of three cowside tests for detection of subclinical ketosis in early postpartum cows. Journal of Dairy Science, 87(11), 3725–3735.
